Համեղ Այբուբեն Հայոց

Արևի նման ես ունեմ գլխիկ,

Ինձ անվանում են արևածաղիկ։

Ալոճն եմ՝ պտուղ, քաղցր ու կարմիր,

Ուլունքի նման ինձ թելին շարիր։

Բալն եմ՝ կարմրաթուշ, բալը՝ լուսերես,

Ծաղիկ եմ հագնում ճերմակ հարսի պես։

Բազուկն եմ հպարտ՝ ուռած ու կլոր,

Ես խոհանոցում շատ եմ կարևոր։

Գաթա՜ն եմ, գաթա՜ն՝ բռնեք ինձ քնքուշ,

Ներսումս լցված խորիս է անուշ։

Գազարն եմ՝ տեսքով սուրծայր ու երկար,

Բուժիչ է հյութս ամենքի համար։

Դեղձն եմ՝ այտերս տաք ու ծիծաղկոտ,

Քաղցր եմ, սակայն մաշկս՝ փշփշոտ։

Դաղձն եմ՝ առվակի ափին եմ ապրում,

Ինձնից շատ համեղ թեյ են պատրաստում։

Ելակն եմ պայծառ՝ տեսքով կարմրուն,

Հատապտուղ եմ համեղ ու սիրուն։

Երիցուկն եմ ես, ծաղիկ եմ նրբին,

Թերթերս՝ ճերմակ, իսկ ներսս՝ դեղին։

Զկեռն եմ՝ թթվաշ, զկեռը՝ բարի,

Եվ ունեմ քնքուշ համը անտառի։

Զանգակն եմ՝ շուրթիս ցող է ու շաղիկ,

Դաշտերի զարդն եմ և սիրուն ծաղիկ։

Էջն եմ այս գրքի, թերթեք ինձ զգույշ,

Վայելեք համեղ Այբուբենն անուշ,

Այնտեղ կգտնեք բույրեր գույնզգույն,

Շողշողուն մրգեր, ծաղիկներ սիրուն։

Ընկույզն եմ՝ ամուր, միջուկս՝ համեղ,

Ես թխվածքների պարծանքն եմ շքեղ:

Ընձախոտն եմ ես՝ սարերին սովոր,

Կապույտ տեսակս շատ է թունավոր։

Թուզն եմ անուշիկ՝ սպիտակ եմ և սև,

Անչափ սիրում եմ ես պայծառ արև։

Թութն եմ՝ շողշողուն և համեղ եմ շատ,

Ինձ թափ են տալիս առատ ու առատ։

Ժանգալն եմ, չկա բանջար ինձ նման,

Հացին տալիս եմ յուրովի մի համ։

Ժամացույցն եմ ես՝ սլաքներ դեմքիս,

Պտտվում եմ, որ... չուշանաք դասից։

Ինքնաեռն եմ ես՝ կրակ իմ փորում,

Տատիկը ինձնով թեյ է պատրաստում։

Իլենին եմ ես՝ թուփ եմ գույնզգույն,

Բակ ու փողոց եմ շքեղ զարդարում։

Լոլիկն եմ կարմիր՝ հպարտ, ցնծագին,

Բանջարեղենի փքված թագուհին։

Լավաշն եմ փրփուր՝ բարա՜կ, ծաղկածո՜ց,

Թոնիրից ծնված ես հացն եմ Հայոց։

Խնձորն եմ՝ ծառից կախվել եմ պոչով,

Նույնիսկ իմ կանաչ թուշիկն է համով։

Խատուտիկն եմ ես՝ ժպիտով դեղին,

Սերմերս պարող տանում է քամին։

Ծիրանն եմ՝ ոսկե լույսով եմ խայտում,

Ինձնից արևի մեղր է կաթում։

Ծիածանն եմ ես, երկնում եմ շողում,

Երբ անձրևի մեջ արևն է լողում։

Կեռասն եմ քաղցր՝ պտուղ լուսավոր,

Տեսեք՝ որքա՜ն են գծերս կլոր։

Կաղամբն եմ՝ ճաշի պարծանքը համեղ,

Մազերս՝ գանգուր, թփերս՝ շքեղ։

Հոնն եմ ես թթվաշ՝ կարմիր ու սիրուն,

Նախշուն անտառի բույրերն եմ բերում։

Հասմիկն եմ, ինձնից սիրունը չկա,

Չէ՞ որ դարձել եմ անուն աղջկա։

Ձնծաղիկն եմ ես՝ ձյան մեջ եմ ծնվում

Իմ աչիկներով գարուն եմ բերում։

Ձմերուկն եմ ես՝ քաղցր, հյութալի,

Ամեն մի ծարավ մարդուն ցանկալի։

Ղափաման եմ ես՝ մեղրանուշ, սիրուն,

Չիր ու չամիչ է լցված իմ փորում,

Ներսումս արմավ, ընկույզ ու բրինձ,

Համով ու հոտով ճաշակեցեք ինձ։

Ճակնդեղն եմ ես, ձեզ բո՞ղկ եմ թվում,

Ինձնից է ճերմակ շաքարը ծնվում,

Ես տաքուկ հողի գրկից եմ գալիս,

Իմ քաղցր համը բոլորին տալիս։

Մեղրն եմ անուշ, մեղրը ծորուն,

Ինձ ծաղիկներից բերում է մեղուն։

Մանուշակն եմ ես՝ փոքրիկ, սիրունիկ,

Իմ թերթիկներին պարում է երկինք։

Յասամանն եմ ես՝ բույրս է հոսուն,

Եղրևանի են ինձ նաև ասում։

Յուղն եմ՝ գույնը իմ դեղին է, ցոլուն,

Ինձ կարագից է մայրիկը հալում։

Նուշն եմ, ես տեսքով դեղձի եմ նման,

Բայց կորիզ ունեմ՝ համով, քաղցրահամ:

Նուռն եմ՝ հյութալի և կարմիր հատիկ,

Ինձ քարերին են քանդակում մարդիկ։

Շագանակն եմ ես՝ ինձ շատ են սիրում,

Եվ իմ անունով կոչվել է մի գույն։

Շուշանն եմ՝ դաշտի հոտավետ ծաղիկ,

Թերթիս խաղում է նախշուն թիթեռնիկ։

Ողկույզն եմ ՝ ճութից կախված երազուն,

Լուսե հատիկն եմ խաղողի նազուն։

Ոսպն եմ ու թեև տափակ եմ, փոքրիկ,

Եփվում եմ, դառնում շատ համով ճաշիկ։

Չիր եմ, չամիչ եմ, ես չոր եմ արդեն,

Որ ձմռանը ինձ անուշ վայելեն։

Չիչխանն եմ շիկնած, տերևներս՝ թավ,

Իմ բուն անունն է, ճի՜շտ եք, փշարմավ։

Պանիրն եմ, գիտե՞ք արդյոք իմ մասին,

Կաթից դառնում եմ ուտելու լուսին։

Պաղպաղակն եմ ես՝ սառն ու համովիկ,

Հալչում եմ, դառնում շատ անուշ կաթիկ։

Ջո՜ւրն եմ քչքչան՝ սարերից գալիս,

Ապրելու ուժ եմ ամենքին տալիս։

Ջեմն եմ մրգահամ՝ աչքերով փայլուն,

Հաց ու կարագին պառկել եմ սիրում։

Ռեհանն եմ, գույնս երբեք չեք խառնի,

Կախարդ փերին եմ ճաշի, աղցանի,

Բոլոր ճաշերին տալիս եմ նոր համ,

Ուրիշ ոչ մեկը չկա ինձ նման։

Սեխն եմ բուրավետ, միջուկս դեղին,

Արևից շիկնած՝ քնել եմ հողին։

Սոխն եմ և չկա ինձ պես համեմունք,

Եթե ինձ կտրես, կթափես արցունք։

Վարունգն եմ կանաչ, վարունգը բարի,

Կեղևս՝ բարակ, ներսս՝ ջրալի։

Վարդն եմ բուրավետ, ծաղիկ աննման,

Ով որ ինձ պոկի, կծակեմ նրան։

Տորթն եմ տոնահամ, ինձ շատ են սիրում,

Վրաս գույնզգույն մոմեր են վառում։

Տանձն եմ, թշերս՝ կարմիր ու դեղին,

Երբ շատ եմ հասնում, կաթում եմ հողին։

Ր-ն եմ ես փափուկ, հնչյունն եմ ցնծուն,

Շատ քիչ բառեր են ինձնով սկսվում,

Ցանկացած բառում եթե ես եղա,

Նրբացնելու եմ հնչելը նրա։

Ցորենն եմ՝ եկած արտից ոսկեհեր,

Իմ ալյուրից է թխվում հացը ձեր։

Ցնցուղն եմ, ձեզ լոկ ամա՞ն եմ թվում,

Իմ երկար քթով բույսեր են ջրում։

Ուրցն եմ, բերել եմ սարերի բուրմունք,

Որ դառնամ անուշ թուրմ ու համեմունք։

Ունաբն եմ, ինձնից պատրաստում են դեղ,

Ժպտաթուշիկ եմ և շատ եմ համեղ։

Փշերիս մեջ են պտուղներս շատ,

Դրա համար էլ կոչվում եմ փշատ։

Փետրախոտն եմ ես՝ ճոճվում եմ կայտառ,

Վարսերս՝ ծփուն, ցողունս՝ երկար։

Քրքումն եմ, գույն եմ տալիս ճաշերին,

Ասես, թե լինեմ արևի փոշին։

Քաջվարդն եմ՝ թփիս չկա ոչ մի փուշ,

Բույրս՝ հոտավետ և շատ է անուշ։

Եվ տառն եմ, երեք հնչյուն եմ ծափում,

Եվ իրար տարբեր մտքեր եմ կապում,

Թեև մի տառով չունեմ մեծատառ,

Բայց բառերի մեջ ես շատ եմ կայտառ։

Օղաբլիթն եմ, միջուկս է բաց,

Վրաս շաքարի փոշի է ցանված։

Օշարակն եմ ես, շատ եմ սիրելի,

Մրգերից ծնված հյութ եմ ցանկալի։

Ֆ-ն եմ՝ ոլորուն տառը հայկական,

Ծառին փաթաթված օձի եմ նման,

Այբուբենի մեջ շատ ուշ եմ մտել,

Դրա համար էլ վերջում եմ դրվել։

Մենք ավարտեցինք Այբուբենն Հայոց՝

Գրված Մաշտոցի լույսով ստեղծագործ,

Տեսա՞ք... տառերն էլ լինում են համեղ,

Այն մայրենիի հրաշքն է շքեղ։

Տառերը մեր անուշիկ պտուղների են նման,

Ու տալիս են աշխարհին բառեր հյութեղ, հուրհրան,

Փառավոր են ու ծորուն հնչյունները մեր հասուն,

Լուսահամ է և կիզուն Հայոց լեզուն հրկիզուն։