«Ноян Тапан» Издательство
Հայ մեծանուն մտածող Դավիթ Անհաղթի իմացաբանական և մեթոդաբանական հայեցակարգի համակարգային վերլուծությունը:
451 թ. կայացավ Քաղկեդոնի տիեզերաժողովը, որտեղ քննարկվում էր Քրիստոսի բնության (էության) հարցը: Հայ եկեղեցին չմասնակցեց այդ ժողովին՝ պատճառաբանելով, որ զբաղված է պարսիկների հետ պատերազմով: Ավելին, այդ ժողովից երկար ժամանակ հետո դեռեւս հայ եկեղեցին պաշտոնապես չարտահայտեց իր դիրքորոշումը քննարկվող հարցի վերաբերյալ: Միայն, երբ երկաբնակության բանաձեւը վերջնականապես հաղթանակեց Բյուզանդիայում, Հայ եկեղեցին Դվինի երկրորդ ժողովում (554 թ.) պաշտոնապես հայտարարեց, որ պաշտպանում է միաբնակության բանաձեւը: Ընդգծելով դավանաբանական տարբերությունը, Հայ եկեղեցին դրանով իսկ պաշտպանում էր իր ինքնուրույնությունը: Բացի այդ, «կրոնաեկեղեցական հարցերի լուծման միջոցով հայ եկեղեցին համազգային նշանակության հարցեր էր լուծում»1:
Գաղափարախոսական եւ դավանաբանական վեճերում փիլիսոփայության մեջ հմուտ բյուզանդական (այսինքն՝ հունական) աստվածաբաններին հաղթելու համար, հայ մտածողները պետք է օգտագործեին նրանց իսկ զենքը՝ հունական փիլիսոփայության զինանոցը: Անհրաժեշտ էր «յուրացնել այն գիտությունն ու փիլիսոփայությունը, որով զինված էին բյուզանդացի երկաբնակ աստվածաբանները»2: Այդ խնդիրը իրականացրեց հունաբան դպրոցը, որի ուսումնական եւ գիտական գործունեությունը խարսխված էր կրթության անտիկ համակարգի եւ գիտությունների անտիկ դասակարգման վրա: Հունաբան դպրոցի փիլիսոփայական գործունեության գագաթնակետն էր Դավիթ Անհաղթի փիլիսոփայական համակարգը:
Դավիթ Անհաղթի (V VI դդ.) փիլիսոփայական ուսմունքը նշանավորեց հայ փիլիսոփայական մտքի ձեւավորման գործընթացի ավարտը: Նրա տեսական ժառանգությունը, որն ընդգրկում է ժամանակի փիլիսոփայական խնդրակարգը, դարձել է բազմակողմանի հետազոտության առարկա: Այսօր ընդհանուր առմամբ լուսաբանված են մեծ փիլիսոփայի ընդհանուր փիլիսոփայական, իմացաբանական, տրամաբանական, բնափիլիսոփայական, բարոյագիտական, գեղագիտական հայացքները: Միաժամանակ, հետազոտողները փորձել են բացահայտել Դավիթ Անհաղթի փիլիսոփայության ընդհանուր ուղղվածությունը:
Անհաղթագիտության մեջ չափազանց մեծ է Ս.Արեւշատյանի ծառայությունը: Նա շեշտում է Դավիթ Անհաղթի փիլիսոփայության բարոյական ուղղվածությունը. «Որոշելով փիլիսոփայության նպատակը, Դավիթը տալիս է նրան բարոյական ուղղվածություն»3: Իսկ Գ.Բրուտյանը համարում է, որ Դավիթ Անհաղթի ուսմունքը նախ տրամաբանական ուղղվածություն ունի, քանի որ հայ փիլիսոփայի տեսական ժառանգության մեջ «առաջնահերթ նշանակություն ունեն տրամաբանության հարցերը»4: Միաժամանակ, եւ՛ Գ.Բրուտյանը, եւ՛ Ս.Արեւշատյանը անդրադառնում են մի շարք կարեւոր մեթոդաբանական խնդիրների:
Ժամանակին Ռ.Ջիջյանը կարեւորել է Դավիթ Անհաղթի հայացքների ուսումնասիրությունը մեթոդաբանության պատմության տեսանկյունից: Ըստ նրա, «Դավիթ Անհաղթի մեթոդաբանական հայացքների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս նոր տեսանկյունից լուսաբանել նրա հարուստ գիտական ժառանգությունը»5:
Եթե Ռ.Ջիջյանը առաջադրում է Դավիթ Անհաղթի մեթոդաբանական հայացքների ուսումնասիրության անհրաժեշտության գաղափարը, ապա Կ.Միրումյանը փորձեց դա իրականացնել գործնականում՝ ընդգծելով հայ մտածողի ժառանգության ընդհանուր մեթոդաբանական ուղղվածությունը: Ավելին, Դավիթ Անհաղթի մեթոդաբանական հայացքները նա դիտում է որպես ամբողջական համակարգ6:
Այսպիսով՝ տարբեր հետազոտողներ ընդգծում են Դավիթ Անհաղթի ժառանգության այս կամ այն ուղղվածությունը: Մեր կարծիքով, հայ իմաստասերի համակարգի տարբեր միտումները լրացնում են միմյանց: Ինչպես ինքը՝ հայ մտածողը, տալիս է փիլիսոփայության վեց սահմանում, համարելով, որ դրանք միայն միասնության մեջ վերցրած
