Հինգերորդ կյանքս

'’Ի՞նչ է կյանքը. մի ակնթարթ տիեզերքի անսահման ժամանակի մեջ:

Ծնվում ենք, ապրում, ինչ որ բան ստեղծում կամ չենք ստեղծում ու երբ գալիս է ժամանակը, մնաս բարով ենք ասում նրան ու հավերժական քուն մտնում: Իսկ թե ի՞նչ կա այդ քնից այն կողմ, չգիտե՞մ, չեմ էլ ուզում իմանալ: Ես իմ այս կյանքն եմ ուզում լիարժեք ապրել ու նրանում արարել: Բայց ինձ համար մի կյանքը քիչ է: Ինչո՞ւ չի կարող այնպես լինել, որ մարդ արարածս ոչ թե մի կյանք, այլ մի քանիսը միաժամանակ ունենա:

***

Քանի որ սեփական ընտանիք` զավակ, ամուսին չունեմ ու չգիտեմ էլ ինչպիսի՞նն է այդ ընտանիքը լինում (ի ցավ իմ սրտի), որ սիրեմ ու սիրեն, պահեմ ու շահեն, ապա ծնողներս են մնում իմ միակ ընտանիքը: Իսկ նրանց համար ես միշտ էլ մնում եմ երեխա, թեպետ վաղուց եմ անցել այն սահմանը, երբ միայն գուրգուրում են ու խրատներ տալիս: Պաշտելու չափ սիրում են, անգամ երես տալիս: Միջին չկա ու փոխել ոչինչ հնարավոր չէ. ուշ է: Երես առած մեծ երեխա է, ասում են շատերը:

Սեփական կամքով, սեփական ուժով բարդույթներս փորձում եմ անտեսել: Դա ցերեկները` առերեւույթ: Իսկ գիշերնե՞րը...Այդ պահերին անջատում եմ լույսն ու կորչում սենյակի խավարում, քաշում վերմակը գլխիս, արցունքներից խեղդվելով` փորձում քնել: Քնել, քնել. մոռանալ շատ ու շատ անլուծելի ու պատասխան չունեցող խնդիրներ:

Դա է պատճառը, որ սիրում եմ խավարը, գիշերը, որտեղ բոլոր երեւույթները` բարիք ու չարիք, ցավ ու ուրախություն միախառնվում են, դառնում նույնանման, դառնում անտեսանելի:

-Խավարի մեջ է ծաղիկը ծաղկում, -ո՞վ է ասել, չեմ հիշում: Ինչո՞ւ հիշեցի, դա ինձ հետ կապ չունի...

Երես առած մեծ երեխան միայնակ է ու ոչ ոք չգիտե, թե իրականում ո՞վ է եւ ի՞նչ կա նրա հոգում. ոչ ոք չի տեսնում նրա սրտի հատակը:

Սա իմ առաջին, իրական կյանքն է, այն կյանքը, որում ապրում եմ:

***

Երկրորդ կյանքում ապրեի անգլալեզու մի երկրում, շատ հեռու իմ երկրից, իմ սովորական միջավայրից: Ճանաչեի միայն այն մարդուն, որին նախկինում` իմ առաջին կյանքում, գրքերից ու ամսագրերից գիտեի:

Ընկերներ լինեինք, «դու» ով դիմեի, ոչ մի խորթություն, ոչ մի անկանոնություն հարաբերությունների մեջ:

Երեկոները մեծ քաղաքի հինգերորդ ավենյուի «Black jazz» բարում միշտ ջազ լսեինք, վիսկի խմեինք ու մեր սիգարեթի ծուխը խառնեինք այդտեղ տիրող մի քիչ անամոթ, մի քիչ կծու մթնոլորտին:

-Ինչո՞ւ նման անվանում այս բարին,- մի քիչ հիմար, մի քիչ միամիտ հարցիս եղավ շատ պարզ պատասխան:

-Սեւերի ջազնն է այստեղ միայն տիրում:

Ու այսպես, ջազը, վիսկին ու նա` շատ հայտնի գրողը, իմ շուրջն են:

Նա շատ հայտնի, ես` անհայտ:

Նա` հանգիստ, ես` կրակ, անհանգիստ:

Նա` առնական ու բարձրահասակ, ես` անշուք ու փոքրամարմին:

Նա` ակնոցով, ես` անականոց :

Նա` ժպտերես, ես` ծիծաղկոտ:

Նա` հասուն տարիքի, ես` երիտասարդ:

Բազմության մեջ ես` աննկատելի, ինքը` լույս ճառագող:

Ու այդ լուսավոր մարդն իմ կողքին է, եւ ոչ մեկ ուրիշի:

Իմ ընկերն է, իմ հարազատը...

Զարմանալի է, միայն ինքը նկատեց ինձ` անտեսանելիիս ու խենթիս, ինչպես սիրում է կրկնել հաճախ.

-Hey, baby, I love you! I love you, because with your crazniness you remind me of my youth! (1)

Շատ անգամ է դա ինձ ասել: Խենթությունս նաեւ այն է, որ այդ մեծ մարդու կողքին եմ ապրում անկախ բոլորի զարմացած, նաեւ նախանձոտ հայացքների: Իսկ ես կարողանում եմ դա չնկատելու տալ:

Նրա մեծ ստվերն է իմ աննշան կերպարի վրա: Այն ինձ մեծացնում ու ուժ է տալիս: Նրա հետ ինձ ճնշող բոլոր կապանքներից ազատ եմ: Շնչելը դառնում է հեշտ, թեթեւ... Շատ մոտ եմ, միաժամանակ շատ հեռու: Բայց քանի որ խենթությունս միշտ ինձ հետ է, ուստի ցանկացած պահի, առանց ետ նայելու ու մնաս բարով ասելու, կարող եմ թողնել ամեն ինչ ու հեռանալ: Բայց հեռանալով ինձ հետ տանել նրա մեծ աշխարհի մի մասնիկը: Հետո ամիսներ անց, հայտնվել ու նորից սկսել նույն պտույտը` գիշերային թափառումները փողոցներում, երգերը, որոնք նա երգում է միմիայն ինձ համար, նաեւ բարը, որտեղ ջազն է ու մեր սիգարեթների օձագալար ծուխը:

Տանը, որտեղ ապրում ենք, Արմստրոնգի խռպոտ, բայց քաղցր ձայնն է հաճախ տիրում: Երբ այդ մեծ մարդն այդտեղ է, ամբողջ տունը, բոլոր անկյունները լցվում են երաժշտությամբ ու իրենից դուրս հորդող էներգիայով: Առանց նրա ներկայության Առմստրոնգն ինձ համար չի երգում. աննկատելի եմ:

Պարուրված այս ամենի շղարշով, նկատելի ու աննկատելի, ապրում եմ նրա կողքին` որպես մի երջանիկ ու փոքրիկ խենթ:

Իսկ ժամանակը գնում է, այս կյանքն այսպես էլ հոսում է...

***

Երրորդ կյանքում գնչուհի եմ` քամու բերանն ընկած, ազատ ու անկախ, գեղեցիկ ու վայրենի մի էակ` իմ թափառախմբի մեջ...

Կարմիրն եմ սիրում ու նրան հակառակ սեւը` պաշտում: Ահա հագիս բազում-բազում ծաքերով սեւ կիսաշրջազգեստն է ու կարմիր, թեթեւ, ինչպես զեփյուռ` բլուզը, որը թափանցում է պիրկ կրծքերս իր մեջ առած` ժանեկազարդ կրծկալս:

Մազերս արձակ, մի վարդ նրանց մեջ, աչքերս` սուրմայած, շուրթերս` կարմիր ներկած:

Վայրի գազան եմ, տասնութ տարեկան...

Երազներ եմ հյուսում ու գնում նրանց ետեւից, որ հասնեմ, բռնեմ ու որպես գեղեցիկ շոր հագնեմ, նրանց մեջ ապրեմ:

Բաց երկնքի տակ եմ քնում:

Զեփյուռը վերմակ եմ անում:

Ծաղիկները գլխիս տակ որպես բարձ եմ դնում:

Արեւ եմ շնչում, արեւով` ապրում:

Առավոտ կանուխ` տերեւի ցողն եմ խմում,

Ծաղկի նեկտարն եմ անուշ անում:

Ու այսպես, վայրի գազանիկի նման բնության մի փոքրիկ մասն եմ, նրա մեջ, նրա հետ, նրանից անկախ...

***

Չորրորդ կյանքում ընտանիքի մայր լինեի: Օրս բացվեր մանկանս ճիչով, ամուսնուս քաղցր համբույրով ու ժպիտով: Կապրեի ու կշնչեի իմ այս փոքրիկ աշխարհում: Ամուր կբռնեի նրանց, այդ կյանքը, պահը, որ չմոլորվեն, երբեք ցավ չզգան, որ հանկարծ երազ չդառնան...

Կտրվեի, կտայի ամբողջ ջերմությունս, սերս, կիրքս: Սրտիս կսեղմեի փոքրիկիս ու փառք կտայի Աստծուն, որ ունեմ այն, ինչ ունեմ: Որքան եմ տանջվել հենց այս սրտիկի համար, մայրության համը բերանիս մեջ զգալու համար: Այժմն իմն է այս հրեշտակը, միմիայն իմը:

Իմ երազներից եկած, իրական կերպար ստացած բալիկն իմն է: Նշանակում է կապրեմ, կճյուղավորվեմ մյուսների նման. այսուհետ անիմաստ ու անպտուղ չի անցնի կյանքս ու կդադարեմ կրկնել ինքս ինձ.

-Ո՞ւմ է պետք այն կյանքը, որը միմիայն քոնն է...

Երեխա, զավակ, բալիկ...Ահա այն, ինչ ուզում եմ ունենալ, ինչը միշտ անիրական երազ էր: Ու այժմ փոքրիկիս շոշափում, սեղմում, լացացնում եմ: Չէ , իրական է, ի մն է, ի մ միս ու արյունիս ստեղծվածն է: Խանձարուրի մեջ տոտիկները շարժող, թաթիկներն ինձ պարզած ժպիտով բալիկն իմն է:

Առանց վարանելու կխառնեմ կյանքս նրա կյանքին: Կպահեմ, կպաշտեմ, կնվիրվեմ, երբեք չեմ ափսոսա, երբեք «ախ» չեմ անի: Կլինեմ նրա հետ, կապրեմ հանուն նրա:

Միշտ էլ եղել է պահանջը` հոգ տանելու ինչոր մեկի մասին, ունենալու այն միջավայրը, որտեղ չեմ զգա մենակ ու լքված լինելս:

Ուրեմն այսուհետ, անզավակ, քամուց քշված աշնան տերեւի նման չեմ ապրի:

Հետքս թողած կմեռնեմ, կհեռանամ...

***

Իսկ հինգերորդ կյանքում ուզում եմ ունենալ այս բոլոր կյանքերս միասին:

Այո` բոլորը, մի կյանքում...

Ծնողներիս գուրգուրանքն իրենց մեծ երեխային:

Գրողի սերը, միախառնված նրա սիրած ջազի հետ, որը կտաքացնի, կիմաստավորի իմ աշխարհը:

Հետո երեխա...Նա կդառնա կյանքիս ծաղիկը, արեւն ու օդը...

Եվ վերջապես` ազատությունս գնչուների թափառախմբում:

Նրանց մեջ, նրանց նման կապրեմ ազատ ու քամու պես չճանաչելով ոչ մի սահման, կսուրամ առաջ անապատներով ու օվկաններով, ծովերով ու երկրներով:

Բայց ցավոք, մարդիկ մի կյանք ունեն:

Նրանցից մեկն ինձ նման ապրում է առաջինում, մյուսը` երկրորդում, էն մյուսը` երրորդում, իսկ չորորդը` չորրորդում:

Բայց համոզված եմ` բոլորս էլ ուզում ենք ունենալ այն, ինչ կա այս չորսի մեջ` միահյուսված ու խտացված հինգերորդում, մի կյանքում` բազում ուրիշ կյանքերով:

Ուզում ենք, բայց չունենք: Չենք էլ ունենա...

Մի կյանքը քիչ է, իսկ ժամանակը հոսում է անվերադարձ...

_____________________

(1) Հեյ փոքրիկ, ես սիրում եմ քեզ: Սիրում եմ, որովհետեւ դու քո խենթությամբ` երիտասարդությունս ես հիշեցնում: