Monuments in Artsakh Memorializing the Martyrs of Avarayr
Slava Sargsyan
1 Հավանաբար շատերն են բազմիցս լսել կամ կրկնել, որ թանգարանը մեր դեմքն է, մեր կենսագրությունը, մեր պատմության կանգուն պահապանն ու գիտամշակութային կարեւոր օջախը։ Եվ դրան անառարկելիորեն համաձայնվել են բոլորը, որովհետեւ ասվածը լրիվությամբ համապատասխանում է իրականությանը, որովհետեւ հենց այստեղ են հավաքագրվում ու պահպանվում մեր ժողովրդի հոգեւոր ու նյութական մշակույթի գանձերը՝ սկսած վաղնջական ժամանակներից մինչեւ մեր օրերը։ Եվ պատմության ու մշակույթի այդ գանձերը նույնպես դասվում են մեր ակունքները մատնանշող հուշարձանների շարքը։
Պատմության եւ մշակույթի հուշարձանների գիտական ուսումնասիրության ասպարեզում յուրօրինակ տեղ ունեն թանգարանները, քանի որ նրանց կարեւորագույն հիմնախնդիրներից մեկն էլ հանդիսանում է բնության եւ հասարակության զարգացումը բացահայտող երեւույթների ու իրեղեն նյութերի ուսումնասիրությունը։
Թանգարանների գիտահետազոտական գործունեության հիմնական ուղղությունները բնորոշվում են մի կողմից՝ որոշակի գիտական ճյուղի պատկանելիությամբ, մյուս կողմից՝ գիտահետազոտական ինստիտուտների շարքում թանգարանի դիրքով։ Որպես կանոն, պատմության թանգարանների գիտահետազոտական կարեւորագույն ուղղությունը պատմական գիտությունների ուսումնասիրությունն է. հիմնականում պատմամշակութային արժեքների, այն է պատմական հուշարձանների գիտական հետազոտությունների շնորհիվ։ Հենց այս հանգամանքն էլ հանդիսանում է պատմության թանգարանների որպես գիտահետազոտական հիմնարկության առանձնահատկություններից մեկը։
Արցախի պետական պատմաերկրագիտական թանգարանը իր գործունեության ընթացքում առաջնորդվում եւ իրականացնում է թանգարանային գործունությանը բնորոշ պլանային հիմնախնդիրները։ Սակայն հարկ է նշել, որ թանգարանը իր ընդհանուր գործունությամբ հանդերձ ունի նաեւ որոշ առանձնահատկություններ։
Նախ եւ առաջ նրա առանձնահատկություններից մեկը կայանում է նրանում, որ ԼՂՀ-ում առայսօր չեն գործում գիտահետազոտական ինստիտուտներ, ինչպես օրինակ, հնագիտության, ազգագրության, արվեստի եւ այլն։ Նման պայմաններում, բնականաբար, թանգարանը պետք է հնարավորինս չափով իր վրա վերցնի նաեւ հիշյալ ինստիտուտների պարտականությունները։ Արցախում հայտնաբերված կամ հայտնաբերվող արցախահայ կամ համաշխարհային մշակույթին պատկանող պատմական, գիտական, գեղարվեստական եւ այլազան մշակութային արժեք-հուշարձանները այսօր հիմնականում կենտրոնացվում են հենց Արցախի պետական պատմաերկրագիտական թանգարանում։ Այս համակենտրոնացումը, ինքնըստինքյան, պահանջում է լուրջ եւ համակողմանի գիտական մոտեցում ու միաժամանակ մեծ պատասխանատվություն։ Եվ այս ամենով պայմանավորված, Արցախի պետական պատմաերկրագիտական թանգարանը պետք է իրավամբ դառնա երկրամասի գիտական կենտրոնը բառի իսկական իմաստով։
Սակայն ճշմարտությունը պահանջում է խոստովանել նաեւ, որ ներկա պայմաններում թանգարանը տակավին չի ստանձնել հիշյալ դերը մի շարք օբյեկտիվ եւ սուբյեկտիվ պայմանների բացակայության պատճառով։ Նախ եւ առաջ, թանգարանը չունի գիտահետազոտական ուսումնասիրությունների համար շատ թե քիչ բավարար աշխատանքային գոտի՝ գիտական հետազոտությունների համար անհրաժեշտ սարքավորումներով աշխատասենյակներ, գիտահրատարակչական ծառայություն, պրոբլեմային հիմնահարցերի գիտական լայն քննարկումների համար հատուկ սրահ, որը միաժամանակ կծառայի գիտական նորույթների մասսայականացման կամ քննարկման համար հատուկ դասախոսությունների անցկացմանը եւ այլն։
Գիտական հաստատությունների շարքում, թանգարանի, որպես գիտական օջախի կարեւորագույն առանձնահատկություններից մեկն էլ հոգեւոր ու
