Գիտությունասպանություն մանկավարժականում

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆՈՒՄ
Կայացած պաշտոնական գիտությունասպանությունը հաստատող տասնյակից ավելի փաստերից առայժմ ներկայացնում եմ միայն ներքոբերյալը:
ՀՀԿ Փոխնախարար Մանուկ Մկրտչյանը 2012թ. հոկտեմբերի 25-ին ժամը 14.00-ին ՀՊՄՀ -ում գործող ԲՈՀ-ի «Մանկավարժություն» 020 մասնագիտական խորհրդին ներկայացրեց իր «Ուսուցման կազմակերպման կոլեկտիվ եղանակի իրականացման մեթոդաբանությունը, տեսությունը եւ պրակտիկան» վերնագրով դոկտորական ատենախոսությունը: Հայաստանի մանկավարժագիտության ընտրանիին ներկայացնելով ուսուցման մի պատկերացում, որը գիտականորեն մտածողները պետք է որ մերժեին, սակայն մերժող չեղավ:
Ահա դա. «Կոլեկտիվ ուսուցման կազմակերպման կոլեկտիվ եղանակին բնորոշ են հետեւյալ առանձնահատկությունները.
-ուսումնական խումբը կազմված է տարբեր տարիքի ու մակարդակի սովորողներից,
-ուսումնական խմբի տարբեր անդամներ ուսումնական պարապմունքների միեւնույն պահին զբաղվում են տարբեր հարցերով: Մեկը կարող է զբաղվել յուրացրածը ամրապնդելով, իսկ մյուսը՝ ստուգարք հանձնել:
- մի քանի հոգի ինչ-որ հարց են քննարկում, մեկը ինքնուրույն ինչ-որ թեմա է ուսումնասիրում, մի աշակերտ իր դասընկերոջը նոր թեմա է բացատրում, մի խումբ երեխաներ ուսուցչի հետ ինչ-որ հարց են ուսումնասիրում,
- ընդհանուր ծրագիրը տարբեր սովորողներ թեմանների ու բաժինների տարբեր հաջորդականությամբ են յուրացնում», ( սեղմագիր 18-19 ): Այլեւս չկա միատարիք դասարանը եւ դասանյութի ուսումնասիրությունը հրահրող եւ սկսվածը կազմակերպող ուսուցիչը:

Կոլեկտիվ ուսուցման մասին այսպիսի,կասեի, բազմակողմանի անհեթեթ պատկերացում բովանդակող ատենախոսությունը հավանության արժանացրին մանկավարժության երեք տասնյակից ավելի դիպլոմավորված ներկայացուցիչներ, ինչպես եւ պաշտոնական ընդդիմախոս ակադեմիկոս Է.Ղազարյանն ու ՀՀ ԲՈՀ-ը: Այդպես էլ անհասկանալի է մնաց, թե ինչու է դա կոչվում կոլեկտիվ ուսուցում, երբ նշված առանձնահատկություններ ունեցող եւ ընդհանուր ճակատ չունեցող խումբը կոլեկտիվ չէ: Այսօրվա դրությամբ առարկող չի եղել:
Չառարկեցին նաեւ Հայաստանի բոլոր դպրոցների տնօրենները, երբ «հանրակրթական ուսումնական հաստատության ղեկավարման իրավունք (հավաստագիր) ստանալու նպատակով վերապատրաստման հարցաշարը»-ում գտագործվեցին այդ ատենախոսությունից վերցված «Ինչն՞ է բնորոշ կոլեկտիվ ուսումնական պարապմունքներին», «Ո՞րն է կոլեկտիվ ուսուցման կազմակերպման դեպքում ուսուցման դործընթացի կազմակերպման առանձնահատկությունը» թիվ 66-րդ եւ 67-րդ հարցերն իրենց պատասխաներով: Դրանցից որպես ճիշտ պետք է ընտրեյին «Ընդհանուր ճակատի բացակայությունը: Ուսումնական խմբի անդամները կարող են զբաղված լինել տարբեր գործերով, յուրացնել տարբեր թեմաներ տարբեր ժամերին», այլապես կզկվեին տնօրենի պաշտոնից կամ՝ չէին կարող ընտրվել այդ պաշտոնում («Կրթություն» շաբաթաթերթ 06.10.2010 13.10 2010): Սա կոլեկտիվին վերաբերող գիտելիքների ոլորտում կիրառված պաշտոնական գիտությունասպանությունը բացահայտող լակմուսյան թուղթ դարձավ:

Բայց սրանով չբարարվեցին գիտությունասպանություն կայացնող պաշտոնյաները: Մ.Մկրտչյանի ատենախոսության մեջ կարդում ենք. «Հետազոտության նպատակն է՝ սահմանել ուսուցման կազմակերպման խմբային եղանակից կոլեկտիվ եղանակին անցնելու աստիճանական փուլերը, քանի որ ուսուցման կազմակերպման խմբային եղանակը, իր դաս-դասարանային տարատեսակներով, սպառել է իրեն» (սեղմագիր էջ 4): Այդ եղանակը նա նպատակադրվել է իրականացնել հինգ փուլերով: Երկրորդ փուլում միայն մեկ դասարանում միայն մեկ առարկա է ուսումնասիրվում ուսուցման այդ եղանակով: Երրորդ փուլում մեկ դասարանում է բոլոր ուսումնական առարկաների ուսումնասիրությունն կազմակերպվում այդպես: Չորրորդ փուլում. ուսումնական հաստատությունում կոլեկտիվ ուսուցումը կազմակերպվում է արդեն մեկ կամ քանի, տարատարիք-տարամակարդակ ուսումնական խմբերում: Հինգերորդ փուլում ուսումնական հաստատության բոլոր ուսումնական խմբերն արդեն տարատարիք եւ տարամակարդակ աշակերտական կազմերով են իրականացնում այդ եղանակը: Վեցերորդ գլխում կարդում ենք. «Մի շարք հանրակրթական հաստատություններ առաջին քայլերն են անում ուսուցումը կազմակերպելու կոլեկտիվ եղանակի կայացման երրորդ փուլի մակարդակով: Դրանցից են՝ Կոտայքի մարզի առնի գյուղի թիվ 2 ավագ դպրոցը, Երեւանի թիվ 118 ավագ դպրոցը, Երեւանի թիվ 16 ավագ դպրոցը»: Բայց չէ որ սրանով ասվում է, որ դեռ 2012 թ. Հայաստանի որեւէ դպրոցում չկան չորրորդ եւ հինգերորդ փուլերը:

Չգիտես ինչու, երեք տասնյակից ավելի մանկավարժագիտության դիպլոմավորված ներկայացուցիչներ, ակադեմիկոս Է.Ղազարյանն ու ՀՀ ԲՈՀ-ը, չնկատեցին, որ հետազոտությունը համարժեք գնահատելու համար չկա , նպատակին հասնելը ինչպես եւ անհրաժեշտ գործնական, նորույթը, ասինքն չկա ավարտված հետազոտություն: Բայց չէ որ սա պաշտոնական գիտությունասպանություն է:
Թող այսօր, արդեն 2015 թ. այդ դպրոցների տնօրեններից մեկը ներկայացնի իր դպրոցում կիրառվող այդ եղանակի թեկուզ եւ երկրորդ փուլը , երբ մի առարկա է այդպես ուսումնասիրվում, այն էլ մեկ դասարանում: Ուսումնական խումբը կազմված է տարբեր տարիքի ու մակարդակի սովորողներից: Մեկը կարող է զբաղվել յուրացվածը ամրապնդելով, մյուսը ստուգարք հանձնելով: Մի քանի հոգի ինչ-որ թեմա են ուսումնասիրում, մեկն էլ իր դասընկերոջն է նոր թեմա բացատրում, մի քանի հոգի էլ ուսուցչի հետ ինչ-որ հարց են քննարկում այլն եւ այլն: Ուղղակի ամաչում եմ, երբ կարդում եմ այս տողերը: Այստեղ մեղքի բաժին ունի նաեւ ռեկտոր Ռ.Միզախանը, քանի որ նա է գլխավոր պատասխանատուն իր բուհում գիտական կադրերի պատրաստման համար :
ԽՍՀՄ մանկավարժագիտության դոկտոր Սերգեյ Մանուկյան
04.05.2015