Ստեփան Շահումյան. նրա կյանքի պատմությունը

ԵՐԿՈՒ ԽՈՍՔ

Ստեփան Շահումյանը իր ամբողջ կյանքով ու գործով մեր աչքի առջեւ հառնում է որպես հայ ժողովրդին նվիրված ու հարազատ զավակ: Լինելով համառուսաստանյան ու եվրոպական միջավայրի ծնունդ, դառնալով կոմունիստական շարժման ականավոր գործիչ, երբեք չշեղվեց իր ընտրած ուղուց` ծառայել հայ ժողովրդի շահերին:
Մեր ոչ հեռու անցյալից կարելի է բազմաթիվ օրինակներ բերել այն մասին, որ մեկը որոշել է դառնալ հոգեւորական եւ այդ միջոցով օգտակար լինել իր ազգին, մյուսը դարձել է դաշնակցության անդամ եւ հարմար է գտել այդ կուսակցության շարքերում օգտակար լինել ազգին, պայքարել նրա երջանկության համար:
Այսպիսի մոտեցումը բնավ էլ դատապարտելի չէ: Նրանցից յուրաքանչյուրը համարվում է ազգային գործիչ:
Բայց ահա, հատկապես վերջին տասնամյակներին Հայաստանում, իսկ դրանից առաջ էլ արտասահմանյան հայկական մամուլում (հիմնականում դաշնակցական ուղղության) մեր բոլոր այն գործիչները, որոնք պատկանել են սոցիալ-դեմոկրատական կամ էլ կոմունիստական կուսակցությանը, իրենց նվիրել են կոմունիստական գաղափարների հաղթանակով իր ժողովրդին օգտակար լինելուն, ազգային գործիչ չեն համարվում: Եվ ոչ միայն դա: Նրանք վարկաբեկվում են, հաճախ ներկայացվում նույնիսկ մեր ազգային նպատակների թշնամի:

«Մի՞թե միայն բազալտե պատվանդանով վեհանիստ,
Մի՞թե միայն քարեղեն խոյանքներով ամրակոփ-
Մենք դնում ենք հատուցման քո արձանը գրանիտ
Եվ ջերմացնում ենք նրան մեր սրտերի կրակով:
………………………………………………………. .
Մենք արձան ենք դնում քեզ եւ’ Բազալտի եւ’ կամքի
Ե’վ կառուցման գրոհի պատվանդանով անխորտակ,

Այստեղ տեղին եմ համարում նաեւ ընթերցողի ուշադրությանը ներկայացնել Սիլվա Կապուտիկյանի «Ստեփան Շահումյանին» խորագրով քչերին ծանոթ բանաստեղծությունը, որով մեծ բանաստեղծուհին 1991 թ. սեպտեմբերի 13-ին, իր բողոքն է արտահայտել, երբ Երեւանում մի խումբ հհշականներ փորձում էին ավերել Շահումյանի հուշարձանը:

«Դու, կապույտ, կապույտ ծով աչքերով,
Ես դեռ պատանի ու դո’ւ ասպետ,
Գեղեցիկ, ինչպես վեպի հերոս,
Դու միշտ եղել ես, եկել ինձ հետ:
Եվ իմ ամրոցում միջնադարյան,
Ես փայփայել եմ պատկերդ սեգ,
Մինչ քեզ կանչել է ուրիշ կայան,
Ուրիշ մի պատրանք, ուրիշ մի սեր:
Ես քո այդ սերն եմ սիրել նաեւ,
Քո նվիրումն ատրուշանող,
Հպարտ եմ եղել քո անունով,
Քո ահեղ մահով սրբավայել:
Եվ հիմա, այս մութ տարաժամին,
Երբ խեւ խուժանն է բացել հանդես,
Չգիտեմ, ինչպես պահեմ ես քեզ,
Որ քեզ չփշրեն պատվանդանին:
Որ կյանքիս վերջին, երբ ամեն ուր,
Ամեն ինչ խառն է ու անհեթեթ,
Գոնե դու մնաս մեծ ու մաքուր,
Այդպես, քեզ այդպես տանեմ ինձ հետ»:
Նույն «Ազգ» թերթում 2012 թ. հուլիսի 14-ին հրապարակվել է Ժանետա Հակոբյանի «Ես համաձայն չեմ ձեզ հետ, հարգելի Հակոբ Հակոբյան» հոդվածը: Հեղինակը մեծագույն հարգանքով ու տակտով, չխախտելով վարվեցողության կանոնները, դիմում է նկարիչ Հակոբյանին եւ բավական զգուշությամբ նրան բացատրում է, թե ինչու չի ընդունում Շահումյանի հուշարձանը քանդելու պահանջը:

* * *
Սույն աշխատությունը գրելիս լայնորեն օգտվել եմ Հայաստանի, Մոսկվայի, Վրաստանի, Ադրբեջանի, Ուզբեկստանի, Թուրքմենստանի տարբեր արխիվներում պահվող նյութերից, որոնք առնչվում են Շահումյանի կյանքին ու գործունեությանը, ինչպես նաեւ նրա մասին հրապարակված գրքերից, մենագրություններից, հուշերի ժողովածուներից:
ՎԼԱԴԻՄԻՐ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ